پژوهش و ارائه مقالات پژوهشی

  • استفاده از تولیدات داخلی در پروژه های عمرانی
  • مشکلات و فرصتها در شرکتهاي آب و فاضلاب
  • مشكلات مبتلا به پروژه‌هاي عمراني و علل تاخير در اتمام پروژه ها
  • مصالح ساختماني نوين
  • مقايسه لوله‌هاي بتني و پلي اتيلن در اجرا
  • مهندسي ارزش
  • مقاله مدیریت منابع آب
  • امکان­سنجی و ارائه راهکارهای مشارکت بخش خصوصی در اجرای پروژه های آب و فاضلاب در قالب قراردادهای O.T در آب و فاضلاب­های شهری و روستائی
  • باغ فاضلاب ، راهکاری برای توسعه فضای سبز
BOOK -1
BOOK -2
BOOK -3

يكي از فعاليت هاي كشورهاي در حال توسعه براي  ساخت زير بنا هاي اقتصادي  خود، اجراي طرح‏هاي عمراني زير بنايي است كه سالانه بخش عمده اي  از بودجه  عمومی كشور را به خود اختصاص مي دهد و لذا  برنامه ريزي  اصولي  درخصوص اين طرح‌ها از ملزومات و ضروريات می باشد تا بتوان بیشترين نسبت بهره‌وري به هزينه را از آن  استحصال  نمود .

علي رغم تلاش هاي  پيگير و مستمر دستگاه هاي اجرايي ، معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری (سازمان مدیریت و برنامه ریزی ) ، جامعه مهندسان  مشاور ، انجمن شرکت‏های ساختمانی و تأسیساتی و ساير  عوامل  اجرايي تحت عنوان ارکان ساخت و در قالب نظام فنی و اجرایی کشور و برنامه ريزي های کلان و منطقه ای، شاهد عدم تحقق مدت زمان  پيش بيني  شده براي  اجرا و تطويل   زمان  اجرا از یکسو و هزینه های بالای تمام شده از سوی دیگر در انجام پروژه ها هستيم  .

عدم  تحقق زماني و اعتباری پروژه‌ها از نظر  اقتصادي  از يك سو  و عدم  ايجاد  بستر مناسب  براي آغاز طرح هاي جديد یا پروژه هاي  مرتبط با طرح هاي  قبلي  از سويي ديگر  كشور را با لطمات  جدي از حیث حصول به اهداف عالیه نظام در سند چشم‏اندازتوسعه بیست ساله و برنامه های توسعه 5 ساله و تأمین اعتبارات مواجه  مي سازد .

در اين کتاب  سعي داریم در حد بضاعت  خود نخست  به علل و عوامل  اين مشكلات پرداخته و سپس راهكارهاي  متصور و موانع  بر سر راه  اين راهكارها را بطور عام بیان کرده و به تشریح قراردادهای سرمایه‏گذاری ساخت ، روشهای تامین منابع مالی در پروژه‏ها و طرحهای عمرانی با نگاهی خاص به قراردادهای ساخت ، بهره برداری و واگذاری به عنوان یک راهکار خاص بپردازیم، تا حتي المقدور  فتح بابي  باشد در خصوص نگرش جديدي براين مشكل و  رفع اشکال نزد اساتید فن ، از این‏رو آماده دریافت نظرات از سوی صاحب نظران در جهت رفع نواقص این نوشتار و راهگشایی هرچه بیشتر در این امر مهم می‏باشیم .

مواردی که به عنوان مشکلات طرح های عمرانی مطرح شده اند عام بوده و لیکن همانگونه که خواهیم دید استفاده از قراردادهای سرمایه‏گذاری ساخت با استفاده از مشارکت سرمایه گذاری بخش غیر دولتی به عنوان یک راهکار خاص ، علاجی است بر غالب این مشکلات.آنچه که در متن این کتاب سعی شده مکرر به تأکید برسد این است که عکس قراردادهای متعارف موجود که در آنها پیمانکار مجری طرح سرمایه گذار نبوده و صرفاً با امکانات سخت افزاری و نرم افزاری خود و بهره گیری از اعتبارات عمرانی در مراحل مختلف و در قالب اقساط پیش پرداخت ، صورت وضعیت ها و تعدیل‏های موقت و نهایتاً صورت وضعیت قطعی اقدام به اجرای کار می‏نماید ، قراردادهای نوین مانند EPCf  ، BOT ، BOO و …. قراردادهای سرمایه گذاری می باشند که اجرا و تدارکات نیز در قالب آنها توسط پیمانکار یا به بیان بهتر سرمایه‏گذار صورت می پذیرند و در برخی از این قراردادها بهره برداری در مدت زمان معین نیز در قالب قرارداد و  بر عهده مجری می‏باشد، دلیل تأکید بر این نکته از دو جنبه برای نگارنده حائز اهمیت و حساسیت می باشد:

الف) نگارنده به تجربه ملاحظه نموده است که برخی دستگاه های اجرایی در قراردادهای متعارف پیمانکار را سرمایه گذار پروژه انگاشته و از پرداخت پیش پرداخت استنکاف می ورزند یا  تأخیر در پرداخت ها به بهانه اینکه این تأخیرات در قالب لایحه تأخیرات مجاز رسیدگی می شوند، موجب تضعیف مالی پیمانکار و تأخیر در اجرای پروژه می گردند.

ب ) از زمانی که نگارنده با مبحث قراردادهای نوین به صورت حرفه ای تعامل نموده است ، ملاحظه می گردد که نگرش کارشناسان در رئوس مختلف اجرایی به این نوع قراردادها نیز با دید مقاطعه کاری بوده و شرایط مناقصه و اجرا و بهره برداری را در این قراردادها منفک از هم می‏بینند، درحالیکه مواجهه با این نوع قراردادها بویژه قراردادهای B.O.T. می بایست به صورت بسته ای که داده هایی را دریافت و نتایجی را به عنوان محصول نهایی ارائه می دهد باشد.

b01

با توسعه جوامع از سویی پاره ای از نیازهای بشر به جهت تفکیک وظایف و خدمات ا مرتفع می گردند و از سوئی دیگر نیازهای جدیدی اعم از امنیت ، بهداشت ، خدمات و … ایجاد می شوند ، یکی از اساسی ترین این نیازها بهداشت است که خود به حوزه های مختلفی اعم از بهداشت فردی ، بهداشت عمومی،بهداشت محیط و سلامت تقسم می گردد. تأمین آب سالم و بهداشت محیط از اهم موارد بهداشتی هستند. با گسترش علوم و فنون و صنعت مرتبط با آن امر تأمین آب سالم و بهداشتی در جوامع بزرگ و پیشرفته به خوبی صورت می پذیرد ولیکن همانگونه که در پیشگفتار این کتاب عنوان شده است هنوز یک میلیارد نفر از جمعیت جهان از نعمت آب سالم و دو میلیارد نفر از بهداشت مطلوب بی بهره اند ، که یکی از علل آن عدم دسترسی یا عدم امکان دسترسی به سیستمهای متمرکز تأمین آب سالم در مناطق دورافتاده و مراکز جمعیتی کوچک است و از سوئی دیگر استفاده از الگوهای متمرکز چه از لحاظ منابع اقتصادی و چه از دیدگاه فن آوری و منابع نیروی انسانی متخصص در کوتاه مدت و حتی میان مدت آرزوئی دست نیافتنی است، از این رو نیاز به تبیین و تحقیق در زمینه سیستم های غیر متمرکز و ارزان قیمت را می بایست پذیرفت و با همت و پیگیری به آن دست یافت.

مراکز صنعتی ، کارخانجات، مراکز و پادگانهای نظامی و انتظامی ، معادن ، کارگاههای بزرگ و کوچک ساختمانی و اجرائی، ندامتگاهها ، مراکز آموزشی و دانشگاهی و جوامع روستائی از اصلی ترین جوامع هدف برای چنین طرحهائی و تأمین آب و بهداشت سالم در آنها هستند.

صنعت آب در کشور ما دارای پیشینه خوبی است و ما به بنیانگذاری حفر قنات بر خود می بالیم ، در خصوص سیستم های مدرن تأمین آب هم همین بس که تصفیه خانۀ آب ارومیه در سال 1346 به بهره برداری رسیده است و لیکن در صنعت فاضلاب بجز شهر اصفهان که در همان سالها صاحب شبکه جمع آوری و تصفیه خانه پیشرفته ای بود در سایر شهرها جمع آوری و دفع فاضلاب عموماً با روشهای سنتی و غیربهداشتی چاههای جاذب و آلوده کردن آبهای زیر زمینی یا تخلیۀ مستقیم به آبهای سطحی اعم از رودخانه ها و دریاچه ها  صورت می پذیرفت و حتی امروز هم به همین ترتیب انجام می گردد.

با تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب در دهۀ 70 شمسی و با برنامه ریزی های اصولی توسعه نرم افزاری و سخت افزاری گامهای بلندی در راستای توسعه این بخش از صنعت نیز برداشته شد، از اهم این فعالیتها می توان به جذب ، آموزش ، ارتقاء و رشد نیروی انسانی متخصص ، انتقال فن آوری های نوین ، حمایت از توسعه و گسترش کارخانجات و صنایع مرتبط،تشکیل کمیته های تحقیقات ، حمایت از نشر کتب فنی مرتبط، تعریف و تبیین پروژه های اجرائی مختلف و تأمین منابع مالی و اجرای آنها اشاره نمود.

متعاقب آن و با تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب روستائی همت مضاعفی در تأمین بهداشت و آب سالم به این جوامع و با تشکیل شهرکهای صنعتی قدمهای مثبتی در راستای برنامه ریزی های اصولی و منسجم در جهت  کنترل پساب خروجی کارخانجات که یکی از دغدغه های اصلی آلودگی محیط زیست می باشند، نیز برداشته شد ، یکی از اهداف تشکیل چنین شرکتها و ارگانهائی می تواند نگرش متفاوت به نیازها و به تبع آن راهکارهای متفاوت از جوامع بزرگ و شهری باشد.

مهندسین مشاور آب سازه اسپوتا به عنوان عضو کوچکی از جامعۀ مهندسی کشور و در راستای اهداف تحقیقاتی و رشد و ارتقاء دانش فنی جامعه مهندسی پیرامون خود در این زمینه نیز احساس مسئولیت نموده و با پشتیبانی مدیریت و کارشناسان محترم شرکت آب و فاضلاب روستائی اذربایجانغربی اقدام به ترجمه کتاب حاضر که ارائه دهنده راهکارهای مختلفی در عرصه های آبیاری ، بازیافت و استفاده مجدد ، تصفیه ، نگهداری و بهره برداری از تأسیسات غیر متمرکز در نقاط مختلف جهان می باشد ، با هدف دستیابی به الگوهای مناسب برای تحقیق بیشتر با شرایط بومی برای صنعتگران و محققان این عرصه ، نمود.

کتاب حاضر که دربرگیرنده مقالات منتخب همایش بین المللی سیستم های غیر متمرکز در آب و فاضلاب که در سال 2006 میلادی در دانشگاه موردوخ استرالیای غربی برپا شده بود ، در 14 مبحث مختلف شامل 25 مقاله از سراسر جهان است.امید است انتشار این نوشتار بتواند انگیزه ای بر تحقیقات و پژوهشهای بومی و منطقه ای از طرف دانشگاهیان و مراکز صنعتی و دوایر اجرائی را فراهم آورد.

b02

آب مایه حیات و آبادانی است و تأمین آب برای نیازهای شرب ، بهداشتی ، کشاورزی ، صنعت و عمران امری حیاتی و انکارناپذیر است و از بدو خلقت انسان به دست دادار هستی جوامع انسانی بر گرد منابع تأمین آب صورت پذیرفه است . منابع اصلی تأمین آب نیز عبارت بوده اند از آبهای سطحی و آبهای زیرزمینی نحوه برداشت از آبهای زیرزمینی نیز بدواً از طریق چشمه ها و سپس با رشد علوم و فنون و ساخت ابزارها و ماشین آلات حفر قنات و چاه نیز بدان افزوده شد و نیاز به توسعه علوم مرتبط با این منابع تأمین آب گسترش یافت .

در این زمینه نیز همانند سایر علوم علاوه بر نیاز به دانش ساخت و اجرا می بایست دانش بهره برداری و نگهداری نیز توسعه یابد . در میان کتب و مراجع مختلف موجود به زبان فارسی در خصوص علم آب یابی و حفر چاه کتب متعددی به زیور نشر آراسته شده و در اختیار دانش پژوهان ، دانشجویان و مهندسین این رشته قرار گرفته اند و لیکن در زمینه مرمت و بازسازی چاههای آب این موهبت کمتر فراهم گردیده است و این در حالی است که همانطور که در فصول 5 و 6 این کتاب عنوان شده است بعضاً هزینه های بازسازی و مرمت در اثر عدم شناخت و پایش صحیح و به موقع بیشتر از هزینه های احداث چاه جدید می گردند ، این مهم این مهندسین مشاور را که ارتقاء به سطح علمی و فنی را به عنوان اصلی ترین هدف استراتژیک خود مد نظر دارد ، بر آن داشت که در خصوص این شاخه از علم دست به کار شده و مرجعی را در اختیار جامعه مهندسی قرار دهیم .

در این راستا با هماهنگی و معرفی کتاب حاضر از سوی شرکت محترم آب و فاضلاب روستائی آذربایجان غربی که یکی از معتبرترین کتب و مراجع مرتبط با موضوع ترمیم و بازسازی چاههاست ، اقدام به ترجمه آن نمودیم .

در این کتاب نخست با تاریخچه فرسودگی و استهلاک در چاهها آشنا می شویم ، سپس مبانی هیدرولیکی چاهها را یادآوری می کنیم و با معرفی فرآیند های فرسودگی به مبحث ابزار و روشهای تشخیص این فرسودگی ها می رسیم ، سپس با مبانی اقتصادی و مالی این رشته فنی به مرحله انواع روشهای مرمت مکانیکی و شیمیایی وارد می گردیم سپس به موضوع روشهای بازسازی و تخریب چاههای متروک می پردازیم و با روشهای عملی ترمیم و پس از ارائه روشهای پیشگیری از استهلاک جاهها ، با توصیه های عملی کتاب را به پایان می رسانیم .

همانند هر اثر مکتوبی این نوشتار نیز عاری از خطا و اشتباه نخواهد بود برخی از این کاستی ها ممکن است مربوط به اصل کتاب بوده و پاره ای نیز از سوی ما باشد ، لذا از دانش پژوهان عزیز استدعا داریم ، کاستی ها و ایرادات آنرا از طریق ایمیل ، تلفن ، فاکس یا هر وسیله دیگری گوشزد فرموده و ما را در اصلاح آن برای چاپهای  بعدی راهنمائی فرمایند .

در ترجمه این کتاب نهایت سعی و تلاش در امانتداری از متن اصلی رعایت شده است و هرکجا که توضیح یا شرح خاصی لازم بوده با ذکر اعمال آن از طرف مترجم قید شده است . سعی ما بر آن بوده که واژگان استفاده شده فارسی باشند ، مگر در مواقعی که معادل فارسی مناسبی برای برخی عبارات یافت نشده و یا اگر هم واژه ای بوده چندان متعارف و مصطلح  نبوده و احساس ما برآن بوده که استفاده از این واژگان ممکن است موجبات خستگی خاطر خواننده را فراهم آورد ، البته در چنین مواقعی هم سعی کرده ایم ضمن استفاده از عبارات و واژگان دیگر به واژگان فارسی آنها نیز اشاره بکنیم تا شاید جایگاهی برای آشنائی با این عبارات باشد .

b03

مبانی علمی و تحقیقاتی وسیعی در خصوص پالایش آب و تصفیه فاضلاب وجود دارد.تا همین اواخر تصفیه و دفع لجن به جای اختصاص مبحثی مستقل ، صرفاً به عنوان بخشی از تصفیه آب و فاضلاب مورد مطالعه قرار می گرفت.اما اینک پس از سالها معلومات و اطلاعات گسترده و مطلوبی در این زمینه کسب شده و تصفیه و دفع لجن را به عنوان بخش مستقلی علمی،در تحقیقات و توسعه، مدنظر قرار داده اند. پس می بایست برای این شاخه نیز کتب، مراجع و اسناد مستقلی تنظیم و مهیا نمود.در این کتاب مبانی اصلی، روشهای متعارف ،تجربیات پیشرفته تصفیه لجن و دفع بهداشتی آن مورد بحث قرار گرفته است.

روش های عمومی تصفیه و دفع لجن را می توان بر مبنای عوامل کلی آنها اعم از ، فیزیکی (تغلیظ و آبگیری)، میکروبیولوژیکی (هضم بی هوازی ،گرما گرا ، هضم هوازی و کود سازی)، حرارتی (اکسیداسیون، تجزیه حرارتی و هیدراته کردن ) و شیمیائی ( استفاده از هیدرولیز اسیدی یا قلیائی)، طبقه بندی نمود . در کنار این موارد، مدیریت واحدهای عملیاتی و فرآیندی یکسان تصفیه و دفع لجن شامل انتقال، تغلیظ، تراکم، هضم، آبگیری، خشک کردن، سوزاندن و دفع بهداشتی آن نیز می گردد. جزئیات تمامی این فرآیندها و عملکردها در این کتاب ارائه شده اند.علاوه بر آن توجه به برخی از خصوصیات و ویژگی های عمومی لجن در ارتباط با فرآیندهای تصفیه ضروری است ، که از آن میان می توان به مواردی نظیر:

نسبت بین رطوبت- وزن- حجم چگالی ، لزجت ، سختی و سایر شاخص های هیدرولیکی و سیالیت عملکرد تراکمی(واکنش در برابر تغلیظ و تراکم) ، قابلیت صاف شدن(میزان آبگذری و خشک شدن) میزان انرژی تولیدی قابلیت هضم و میزان تولید کود ، اشاره نمود. هرچند که به جهت تفاوت های اقلیمی، جغرافیائی و سیاسی واکنش های متفاوتی در نقاط مختلف جهان نسبت به این موضوع، بروز می یابد، ولی با توجه به خواص مضر و مخرب لجن ، تصفیه و دفع آن به عنوان یک موضوع فراگیر جهانی بدل شده است.به عنوان مثال ، مستندات بیانگر این نکته است که در کشور آلمان با وجود اینکه حجم بسیار زیادی لجن تولید می گردد ، با توجه به اینکه در این کشور تخلیه لجن به آبهای آزاد مجاز نمی باشد، 90% این مواد به اراضی تخلیه می گردند.درحالیکه بریتانیا 30% لجن تولیدی را به آبهای آزاد تخلیه می کند ، با اینحال میزان بالائی از لجن تولید شده در بریتانیا به مصارف کشاورزی به عنوان کود و تقویت و ارتقاء کمی مواد مغذی خاکهای زراعی میرسد.در ژاپن با توجه به تراکم بالای جمعیت و اجتناب از تخلیه به دریا، نیمی از لجن تولیدی را می سوزانند. علی رغم اینکه سوزاندن لجن یکی از روش های پر هزینه در دفع لجن است ، ولی ژاپنی ها با ابداع فن‌آوری های خاص در تبدیل مواد حاصل از سوزاندن لجن به مصالح دانه بندی شده ، از این روش تجارت پرسودی نیز تدارک دیده اند.در استرالیا سیاست های دفع لجن ، بین شهرهای کوچک و مراکز شهری بزرگ و اصلی متفاوت است.در شهرهای کوچک با توجه به وجود اراضی مستعد و وسیع در حومه شهرها می توان لجن را در این اراضی دفع نمود و شرایط خاص اقلیمی منطقه سبب می گردد که لجن به طور طبیعی در این اراضی خشک و آبگیری گردد. در شهرهای بزرگ با توجه به محدودیت اراضی،این چنین روشهای سهل و ارزان قیمتی مقدور نمی باشد.محدودیت های دفع لجن نخست مربوط به مشکلات زیست محیطی تخلیه لجن به دریاهاست که سبب شده این روش به عنوان روش مداومی در دفع لجن ملحوظ نگردد. از سوئی دیگر با توجه به افزایش توجه و حساسیت به وجود فلزات سنگین و ترکیبات پایدار آلی مانند نمکهای آلی کلر در لجن ، موجب شده که نتوان اراضی مناسبی برای دفع لجن پیدا کرد.این موارد نیز با توجه به اهمیت آنها به تفصیل در این کتاب مورد بحث قرار گرفته است.

برای ارائه شفاف و عمومی روش های تصفیه لجن جهت استفاده دانشجویان ، اساتید ، مهندسان اجرائی در زمینه های عمران ، شیمی ، بهداشت عمومی و محیط زیست ، این کتاب در 11 فصل ارائه شده است. موضوعات بررسی شده در این فصول عبارت از طبقه بندی لجن و مشخصات آن ، مراحل مقدماتی تصفیه لجن ، عملیات تغلیظ لجن ، فرآیندهای تثبیت لجن(روش های زیستی و فیزیکی- شیمیائی) ، آمایش و آبگیری لجن ، گندزدائی لجن و فرآیندهای خشک کنی حرارتی ، روش های گرمائی کاهش حجم و دفع لجن  و نهایتاً مشکلات و راهکارهای دفع لجن ، می باشند.

هر بخش با مقدمه ای حاوی خلاصه ای از اهمیت ، ضرورت و دامنه کاربرد مبحث آغاز می گردد. روش ها و فن آوریهای نوین که ظرفیت کاربردی و پایداری در تصفیه و دفع لجن، به تناسب ارتباط مطلب با هر بخش ارائه شده اند ، لیکن درخصوص روش هائی که در مراحل تحقیقاتی و مطالعاتی بوده یا به جهت هزینه های بالا عمومیت ندارند ، کمتر به جزئیات آنها پرداخته ایم. امیدوارم این کتاب به عنوان ماخذ مفیدی برای دانشجویان، اساتید، مهندسین اجرائی که در زمینه های تصفیه آب و فاضلاب به طور عام و تصفیه و دفع لجن به طور خاص فعالیت دارند ، مورد استفاده قرار گیرد. نکته نظرات خلاقانه و توصیه های اصلاحی از طرف خوانندگان کتاب ، سبب رشد و ارتقاء آن در چاپهای بعدی خواهد بود.

b04

نشريه حاضر خلاصه ايست از چگونگي حفر و آماده سازي براي بهره برداري چاههايي كه بوسيله دستگاههاي حفاري متداول در ايران اعم از ضربه اي يا دوراني حفاري ميگردند. واضح است اول پرسشي كه به نظر خواننده اين نشريه مي رسد اين خواهد بود كه اساساً در چه مناطقي مي توان براي استحصال آب زير زميني حفاري نمود. بنابراين لازم است كه براي پاسخ به اين سوال درباره مناطق داراي آب زير زميني و چگونگي كشف اين مناطق هر چند بصورت بسيار مختصر توضيحاتي داده شود. براين اساس بدواً به مواردي بسيار كلي از نواحي داراي آب زير زميني و چگونگي  پي جويي آن خواهيم پرداخت و سپس درباره دستگاههاي حفاري ، نحوه حفر چاه و نحوه آماده كردن چاه براي بهره برداري مطالبي بيان خواهد شد و از آنجائيكه محتواي نشريه احتمالاً مورد استفاده كارشناساني قرار خواهد گرفت كه بدون حضور در كلاس هاي تئوري علاقه مند به فعاليت عملي در زمينه حفاري چاههاي آب هستند ، سعي خواهد شد حتي المقدور مطالب بدور از مباحث تئوري بوده و آنچه در عمل با آن روبرو خواهيم بود مطرح شود.

 

 

 

فهرست مطالب مورد نظر بصورت كلي بشرح زير مي باشد.

 

  • خلاصه اي از تشكيل سفره هاي آب زير زميني و چگونگي اكتشاف آن
  • شرح مختصر دستگاههاي حفاري
  • حفاري توسط دستگاههاي ضربه اي و روتاري.
  • تكميل و توسعه چاه براي بهره برداري
  • آزمايش پمپاژ

در خصوص مباحث آکادمیک و محاسباتی ، فارغ التحصیلان رشته های مهندسی و زمین شناسی با توجه به سطح علمی بالای مراکز آموزش عالی داخلی ، توانمندی های زائد الوصفی داشته و مراجع و منابع علمی گسترده و متنوع داخلی و خارجی در دسترس علاقه مندان و شاغلان در این زمینه علمی وجود دارد. با توجه به اینکه مراحل اجرائی و عملیاتی کار کمتر در مراکز آموزش عالی کشور تدریس می گردند فارغ التحصیلان با ورود به بازار کار عمده موارد اجرائی و شناخت با ماشین آلات و تجهیزات اجرائی ، تنوع سیستم ها و گستردگی آنها را به تجربه در می یابند و این امر بخشی از زمان کاری ایشان را به خود اختصاص می دهد ، بدون اینکه ضرورت فراگیری های تجربی و حرفه ای شدن تدریجی در زمینه کاری را کتمان نمائیم ، برآن شده ایم که در راه انتقال سریعتر این تجارب گامهایی هرچند کوچک برداریم تا با ایجاد اشتیاق در صاحبان نظر و تجربه نکته نظرات انتقادی ایشان را نیز جلب نموده و شاهد گسترش و توسعه این مباحث در مراجع علمی و اجرائی میهن عزیزمان باشیم .

b05

با توجه به قرارگیری کشورمان در منطقه خشک و نیمه خشک لزوم مهار آب های سطحی از گذشته های دور مورد توجه قرار گرفته و ذخیره سازی ، انتقال و توزیع آب در اولویت برنامه‌های توسعه وپیشرفت کشور ارزیابی گردیده است. در سال های اخیر بدلیل تغییرات آب وهوایی و بروز خشکسالی‌های مکرر که اکثر دانشمندان وقوع آنها را پیامد فعالیت انسان در کره خاکی ارزیابی کرده اند و متاسفانه آثار آن  در کشور ما نمود عینی گسترده ای داشته است ، لزوم بهره برداری بهینه از منابع آبی موجود  دو چندان شده است .پوشش های بتنی کانال های انتفال آب بدلیل مقاومت فشاری کم بتن ، تماس با آب و یخ زدگی و ذوب مکرر، ضخامت کم  ومتاثر بودن شدید از شرایط آب وهوایی هنگام بتن ریزی، تاثیر رفتار خاک زیرین بر بتن و غیر مسلح بودن آنها ، مستعد ترک‌خوردگی وتخریب می‌باشند. نشت و اتلاف آب بدلیل ترک خوردگی و تخریب پوشش های بتنی کانال های آبیاری نه تنها موجب هدر رفتن منابع محدود آبی کشورمان می گردد ، بلکه در صورت عدم مرمت بموقع  می تواند منجر به نشست ، آبشستگی و صدمه اساسی به بدنه کانال گردیده ، با گسترش تخریب ، هزینه های بازسازی کانال را بشدت افزایش دهد .پوشش‌های بتنی لاینینگ فقط درکانالها نیست که کاربرد دارند ، در استخرهای بزرگ (لاگونهای) تصفیه خانه‌های فاضلاب ، استخرهای پرورش آبزیان ، استخرهای ذخیره آب باران برای مصارف کشاورزی و بسیاری موارد دیگر نیز از مثالهای پوشش بتنی با لاینینگ می باشند.

با توجه به دامنه گسترده مصرف پوشش لاینینگ پر واضح است که اهداف و بهره دهی‌های متفاوتی نیز از لاینینگ بتنی انتظار می رود ، که ذیلاً به پاره ای از آنها اشاره می کنیم :

  • کاهش ضریب زیری کانال برای افزایش بازدهی هیدرولیکی کانال های انتقال آب.
  • کاهش و جلوگیری از نشت آب به بدنه کانالها ی انتقال آب یا بدنه خاکریز استخرهای پرورش آبزیان و استخرهای ذخیره آب باران.
  • حفاظت از آلودگی سفره های آب زیر زمینی توسط فاضلاب استخرهای تصفیه فاضلاب.

بدیهی است که حسب هدف و نوع استفاده از لاینینگ نوع و شیوه اجرای آن نیز متفاوت خواهد بود ، به عنوان مثال پرداخت سطح لاینینگ کانال جهت کاهش ضریب زبری و افزایش سرعت و بازدهی هیدرولیکی با شرایط پرداخت لاینینگ استخر ها که هدف حفظ آب و ثبات آب در آن است متفاوت خواهد بود ، یا پوشش زیر سطح لاینینگ در یک کانال میتواند هدف زهکشی داشته یا در مقطع دیگری نقش انعطاف پذیری به سازه لاینینگ می دهد.

با توجه به گستردگی استفاده از لاینینگ دو پارامتر اصلی میبایست مد نظر باشد اول اینکه لاینینگ مقاومت کافی داشته ، ریسک ترک و شکستگی در آن به حداقل برسد ، دوم اینکه با توجه به گستردگی مصارف لاینینگ محافظه کارانه و در نتیجه غیر اقتصادی نباشد.

دراتخاذ تصمیم برای انتخاب شرایط پوشش لاینینگ و مشخصات فنی آن ، نحوه اجراو زیرسازی ، عوامل متعددی تاثیر گذار می باشند :

  • شرایط اقلیمی
  • شرایط هیدرو لوژیکی
  • نوع سیالی که با لاینینگ تماس خواهد یافت، اعم از آب، فاضلاب و… در انتخاب نوع مصالح و نوع اجرا و میزان آب بلندی موثر خواهد بود.
  • نحوه زهکشی و تخلیه زهاب منطقه در طراحی پوشش و سازه کانال موثر است.
  • نیازهای سازه ای و انعطاف پذیری کانال در طراحی زیرسازی ، نوع مصالح و مشخصات فنی لاینینگ موثر خواهد بود.
  • جنس خاک و مصالح بدنه کانال ، استخر یا … در انتخاب مصالح ، زیر سازی و مشخصات فنی اجرائی موثر خواهد بود.

این عوامل در خصوص تشخیص علل بروز ترک و انتخاب راهکار جبرانی در ترمیم و اصلاح آن نیز موثر است، کتب و مراجع مختلفی در خصوص طراحی هیدرولیکی کانالها ، سیستم های فرآیندی تصفیه خانه‌ها و … تالیف ، تدوین و ترجمه شده اند ، مباحث آکادمیک بسیاری در خصوص بتن‌های سازه ای در مراجع علمی مختلف وجود دارد ولیکن در زمینه لاینینگ بتنی و بویژه ترمیم آن فقط تحقیقات مختلف در خصوص پروژه های خاص با تلاش اساتید و اهل فن تهیه شده اند که نیاز به جمع بندی و هدف دار نمودن این تحقیقات ضروری به نظر میرسد.

مجموعه حاضر ضمن بررسی علل ترک خوردگی و تخریب رویه بتنی کانال‌های آبیاری ، روش‌های مرمت و نوسازی آنها را مورد بررسی قرار میدهد. امید است این کوشش مورد استفاده علاقمندان قرار گرفته و در اتقاء کیفی اجرای کانال آبیاری موثر واقع گردد .

b06